(QBĐT) - Sinh ra và lớn lên bên dòng sông Gianh "địa linh nhân kiệt" thuộc thôn Hợp Hòa, xã Quảng Hòa, TX. Ba Đồn, TS. Viện sĩ triết học quốc tế Nguyễn Bá Trinh được biết đến là tấm gương sáng vượt lên hoàn cảnh khó khăn để trở thành người có tài, có ích cho xã hội. Nhìn lại quá trình học tập, công tác của mình, có hai thành công mà ông tâm đắc nhất, đó là việc nghiên cứu giải quyết nước phèn ở đồng bằng sông Cửu Long để giúp người dân có nước sạch phục vụ sinh hoạt và hoàn thành công trình “Triết học hội tụ” khẳng định “Lịch sử của nhân loại là lịch sử hội tụ”.

 

 

Xuất thân trong gia đình nhà nho, là 1 trong 6 người con của cụ nghè Nguyễn Bá Cơ (người được vua phong bài là Hàn lâm Viện kiểm bộ-một chức quan thuộc tòng thất phẩm bên ban quan văn của triều đình, sau tham gia Việt Minh, hoạt động trong Ủy ban Kháng chiến huyện Quảng Trạch), ông Nguyễn Bá Trinh từ nhỏ đã có tư chất thông minh. Mẹ mất sớm khi ông mới 5 tuổi, gia đình bị ảnh hưởng nặng nề bởi cải cách ruộng đất, cha bị quy oan, tuổi thơ của ông là chuỗi những năm tháng đi ở đợ, chăn trâu, cắt cỏ, làm các công việc nặng nhọc cho nhiều gia đình trong vùng. Ông từng nằm dưới làn đạn của giặc Pháp, có lúc bị bò húc đến chết ngất, bị hổ vồ, trâu giẫm lên đầu…, nhưng vượt lên hoàn cảnh cơ cực, ông là một học trò thông minh, được thầy cô quý mến, bạn bè nể phục.

 

Thời đi học ở quê, ông là một học sinh xuất sắc khi đỗ đầu kỳ thi tốt nghiệp cấp 1, đỗ thứ nhì thi vào cấp 2. Đặc biệt, gần cuối năm học lớp 10, ông được dự kỳ thi học sinh giỏi toán và đoạt giải nhất toán toàn tỉnh.

 

Nhớ lại kỳ thi học sinh giỏi toán toàn tỉnh Quảng Bình năm ấy, ông Nguyễn Bá Trinh vui mừng cho biết: “Lúc ấy, cả tỉnh Quảng Bình chỉ có 5 lớp 10, một lớp ở Ba Đồn, ba lớp ở Đồng Hới và một lớp ở Lệ Thủy, mỗi lớp có khoảng 50 học sinh, tổng cộng cả tỉnh có khoảng 250 học sinh lớp 10. Trong đó, 20 học sinh được chọn dự thi học sinh giỏi môn toán cấp tỉnh. Kết quả, tôi đoạt giải nhất toán kỳ thi này và ngay sau đó đoạt giải khuyến khích kỳ thi học sinh giỏi toán toàn miền Bắc”. Là học sinh xuất sắc, sau khi tốt nghiệp cấp 3, ông Nguyễn Bá Trinh thi đỗ vào khoa Toán, Trường đại học Tổng hợp Hà Nội. Theo nhiều người cho biết, kỳ thi vào đại học năm đó rất khó, cả trường cấp 3 của ông chỉ có hai học sinh thi đỗ đại học.

 

 

Theo ông Nguyễn Bá Trinh, trong cuộc đời ông có hai điều khiến ông tâm đắc nhất, đó là thành công nghiên cứu giải quyết nước phèn ở đồng bằng sông Cửu Long để giúp người dân có nước sạch phục vụ sinh hoạt và hoàn thành công trình “Triết học hội tụ” khẳng định “Lịch sử của nhân loại là lịch sử hội tụ”.

 

Ông Nguyễn Bá Trinh cho hay: “Trong cuộc đời có những điều bất lợi, không như ý đôi khi lại trở thành cái duyên, may mắn cho mình. Năm 1964, tôi thi đỗ vào khoa Toán, Trường đại học Tổng hợp Hà Nội, nhưng bất ngờ năm đó có xáo trộn do số sinh viên đáng lẽ đi học nước ngoài nhưng quay trở lại học trong nước nên tôi nhận được quyết định chuyển sang học ở khoa Hóa. Mặc dù rất buồn, nhưng tôi đành chấp nhận theo quyết định của nhà trường. Sau khi tốt nghiệp khoa Hóa, Trường đại học Tổng hợp Hà Nội, tôi được phân về công tác tại Viện Khoa học Nông nghiệp Việt Nam, làm ở Phòng Phân tích hóa sinh. Năm 1980, tôi chuyển về công tác tại Viện Hàn lâm khoa học và công nghệ Việt Nam cho đến khi nghỉ hưu”.

Theo ông Nguyễn Bá Trinh, việc rẽ sang khoa Hóa đã mang đến cho ông những cơ hội tốt về sau. Năm 1984, sau khi đã công bố một số công trình khoa học, ông tiếp tục nghiên cứu, đến năm 1988, bảo vệ luận án tiến sĩ chuyên ngành Hóa sinh với đề tài: “Tích lũy protein và tinh bột trong nội nhũ lúa”. Công trình của ông đã được công bố tại hội nghị Hóa sinh và Sinh học phân tử quốc tế tổ chức từ ngày 19-22/9/1994 tại New Delhi (Ấn Độ) và sau đó được ông viết thành sách, xuất bản năm 1997.

 

Trong thời gian công tác tại Viện Hàn lâm khoa học và công nghệ Việt Nam, ông đã đi thực tế nhiều nơi ở đồng bằng sông Cửu Long, nghiên cứu, phát hiện ra một vấn đề có tính chất lý thuyết, đó là hiệu ứng Tích số tan. Công trình khoa học này đã được ông công bố tại hội nghị quốc tế về môi trường vào năm 1995 tại Athens (Hy Lạp).

 <