.

Trùng tu di tích: Lời giải mới cho bài toán cũ?

.
09:00, Thứ Sáu, 05/07/2019 (GMT+7)
Hạ giải (tháo rời các cấu kiện tạo thành kiến trúc của một di tích để tu bổ) là thao tác thường gặp nhất khi trùng tu di tích. Nhưng, nếu hạ giải không hợp lý, toàn bộ giá trị của những công trình vài trăm năm tuổi sẽ mất đi. Đó là bài toán khó thường gặp trong công tác bảo tồn...
 
Vấn đề này lại đang nóng lên, khi hai phương án trùng tu nhà thờ Bùi Chu (Nam Định) được đưa ra. Và trong bối cảnh ấy, nhiều người bỗng nhớ tới câu chuyện của đình Trần Đăng (Ứng Hòa, Hà Nội) vào năm 2009.
 
Cuối tháng trước, trong một cuộc tọa đàm, Kiến trúc sư Lý Trực Dũng có dịp kể lại câu chuyện này. Ông chính là người đứng ra trùng tu đình Trần Đăng, theo một dự án được Đại sứ quán Đức tài trợ.
 
Có niên đại ước chừng 300 năm, đình Trần Đăng gồm 7 gian, rộng 273 mét vuông. Điểm nổi bật nhất của đình là toàn bộ đầu đao với linh vật bằng gốm đen và gạch nóc hoa chanh cũng bằng gốm. Trước khi trùng tu, phần kết cấu gỗ chịu lực của đình gồm một số cột cái, câu đầu, xà thượng và xà nách bị hư hại nặng.
Phần mái của đình Trần Đăng sau khi được trùng tu, vẫn giữ nguyên vẹn đầu đao có linh vật bằng gốm đen. Ảnh: Lý Trực Dũng
Phần mái của đình Trần Đăng sau khi được trùng tu, vẫn giữ nguyên vẹn đầu đao có linh vật bằng gốm đen. Ảnh: Lý Trực Dũng
Theo KTS Lý Trực Dũng, ngoài các yêu cầu của Luật Di sản Văn hóa, phía trùng tu còn phải đảm bảo ba nguyên tắc mà Đại sứ quán Đức đặt ra: hạn chế tối đa việc can thiệp vào di tích; ưu tiên bảo quản, gia cường di tích hơn là phục hồi và tôn tạo; tôn trọng quyết định của chủ thể di sản.
 
Thực tế, khi khảo sát,ông Dũng và các cộng sự nhận thấy rất nhiều cột cái bị mục ruỗng phần lõi – trong đó có những cây cột bị rỗng đến hơn 30 cm. Các phần xà, bẩy và vì kéo cũng bị một mói xâm hại nặng. Đặc biệt, phần câu đầu dài hơn 4 mét và nặng gần 1 tấn ở đầu hồi bị mục nghiêm trọng.
Nhóm thợ trong quá trình trùng tu. Ảnh: Lý Trực Dũng
Nhóm thợ trong quá trình trùng tu. Ảnh: Lý Trực Dũng
“Nhiều chuyên gia và các bậc cao niên trong làng đều khẳng định: phần câu đầu mục nát này gắn với kết cấu chịu lực ngay đầu hồi của đình. Nếu trùng tu, phải hạ giải ít nhất một nửa mái đình. Nhưng làm vậy thì toàn bộ đầu đao với linh vật bằng gốm đen và gạch nóc hoa chanh cũng bằng gốm có niên đại khoảng 300 năm sẽ bị đảo lộn, nghĩa là giá trị lịch sử và văn hóa của đình Trần Đăng sẽ giảm sút rất nhiều” – KTS Lý Trực Dũng kể.
 
2. Sau khi họp với các chuyên gia và trao đổi với những thợ mộc lành nghề, ông Dũng quyết tâm cố gắng tìm hướng từng bước sửa dần những chi tiết hỏng hóc của đình – thay vì hạ giải.
 
Do vậy, các kỹ sư và thợ sắt trong nhóm đã thiết kế và thi công tại chỗ một giàn giáo đặc biệt có thể chịu được sức nặng 18 tấn của mái ngói. Tiếp theo, họ đào một hố dưới chân cột lớn để hạ xuống sửa chữa – trong khi giàn giáo vẫn giữ cố định toàn bộ phần cấu kiện ở trên. Khi sửa xong, hệ thống pa lăng lại từ từ kéo phần câu đầu nặng một tấn lên để lắp vào cột cái, rồi kích dần cột để đưa xà thượng vào trong...
Một phần của hệ thống giàn chống đỡ 18 tấn mái ngói của đình. Ảnh: Lý Trực Dũng
Một phần của hệ thống giàn chống đỡ 18 tấn mái ngói của đình. Ảnh: Lý Trực Dũng
Riêng với những cột bị mục rỗng, nhóm thi công cũng sử dụng giàn chống để chống cột. Sau đó, họ cắt phần bị mục ruỗng, làm vệ sinh sạch sẽ rồi đổ một lớp keo sữa của Đức trộn với mạt cưa vào trong để làm đầy phần rỗng. Công trình trùng tu đình Trần Đăng dần hoàn thành, được dân làng và các chuyên gia đánh giá cao.
 
Thẳng thắn, KTS Lý Trực Dũng chia sẻ rằng cá nhân ông cũng chịu rất nhiều áp lực và chỉ có thể... thở phào khi hoàn thành việc trùng tu công trình này. Thế nhưng, nhiều chuyên gia vẫn đánh giá rất cao quyết định chọn cách trùng tu không hạ giải của ông.
 
Theo chia sẻ của KTS Trần Huy Ánh (Hội KTS Hà Nội), phương pháp của thật ra không phải là một cách làm quá mới. Về bản chất, đó là sự kết hợp giữa kiến thức của kiến trúc, xây dựng hiện đại với phương pháp truyền thống trong nghề mộc của Việt Nam.
Toàn cảnh đình Trần Đăng sau khi trùng tu. Ảnh: Lý Trực Dũng
Toàn cảnh đình Trần Đăng sau khi trùng tu. Ảnh: Lý Trực Dũng
“Khi sửa công trình, các cụ ngày xưa không bao giờ phá đi để làm lại, mà hỏng đâu thì sửa đấy. Nếu hỏng mè thì thay mè, hỏng mái thì đảo mái”, ông Ánh nói. “Bây giờ, so với các cụ, chúng ta có những điểm mạnh về áp dụng công nghệ hiện đại, sử dụng máy móc hỗ trợ đục đẽo, có hình ảnh 3D lưu trữ để dễ trùng tu. Do vậy, cách sửa này nên được nghiên cứu để có thể nhân rộng khi cần thiết.”
 
Tương tự, anh Đinh Hồng Cường, thành viên của nhóm Đình làng Việt nhận xét: “Những trải nghiệm của kiến trúc sư Lý Trực Dũng mang tính thực tiễn cao. Tôi nghĩ, chúng ta nên nghĩ đến việc tìm sự kết nối những kiến trúc sư với những nhà bảo tồn di sản, để cùng huy động chất xám, kinh nghiệm, kiến thức của các bên trong quá trình trùng tu những công trình cổ.”
 
Theo Nguyễn Thành (thethaovanhoa.vn)
,
  • Âm vang tháng ngày

    (QBĐT)-               Rồi tháng ngày qua trở thành kỷ niệm
                                 Thành Đồng Hới phượng đỏ nghiêng che
    03/07/2019
    .
  • Điểm sáng Tả Phan

    (QBĐT) - Thôn Tả Phan, xã Duy Ninh (huyện Quảng Ninh) được biết đến là "Thôn văn hóa" 3 năm liên tục, giai đoạn 2016-2018; người dân luôn sống hòa thuận, đoàn kết, nghĩa tình, giúp đỡ lẫn nhau để cùng vươn lên, phát triển. Các chủ trương, chính sách của Đảng, Nhà nước luôn được người dân đồng thuận, tích cực hưởng ứng. 

    03/07/2019
    .
  • Thi âm nhạc quốc tế violin và hòa tấu thính phòng Việt Nam 2019

    Cuộc thi âm nhạc quốc tế violin và hòa tấu thính phòng Việt Nam 2019 lần đầu tiên do Việt Nam tổ chức sẽ diễn ra từ ngày 3 đến 11-8.
     
    02/07/2019
    .
  • Văn học nghệ thuật Quảng Bình-Dấu ấn ngày trở lại

    (QBĐT) - Mùa hè năm 1989,  giữa bời bời gió nắng và mịt mù  bụi đỏ, văn nghệ sỹ Quảng Bình trở về tái thiết nền văn nghệ quê hương sau 13 năm gián đoạn. Câu thơ của cố thi sỹ Xuân Hoàng: "Ta lại về xây Đồng Hới quê ta, sẽ lại trồng hoa hồng trên lối cũ..."  được họ hồ hởi ngâm nga lại như một nguồn động viên lớn lao.

    01/07/2019
    .
  • Chương trình nghệ thuật "Quảng Bình khúc hát tự hào"

    (QBĐT) - Chào mừng kỷ niệm 30 năm Ngày tái lập tỉnh, 70 năm Ngày Quảng Bình quật khởi, tối 30-6, tại TP. Đồng Hới, Ban chỉ đạo các ngày lễ lớn của tỉnh tổ chức chương trình nghệ thuật "Quảng Bình khúc hát tự hào"; tổng kết và trao thưởng liên hoan nghệ thuật quần chúng Công-Nông-Binh tỉnh Quảng Bình năm 2019.

    01/07/2019
    .
  • Một hồn thơ dạt dào tình cảm

    (QBĐT) - Hành trình thơ của Mai Văn Hoan tính từ ngày anh biết làm thơ (tuổi học trò) đến nay quả là dài. Tuyển tập Thơ Mai Văn Hoan ra đời nhân dịp ông bước vào tuổi 70 dày gần 500 trang in khổ 16x24cm là thành quả lao động đáng trân trọng của một người cầm bút.

    01/07/2019
    .
  • Nghiên cứu phương án bảo tồn, tôn tạo di tích lịch sử phục vụ phát triển du lịch

    (QBĐT) - Hội Di sản văn hóa Việt Nam tỉnh vừa hoàn thành đề tài "Đánh giá thực trạng và nghiên cứu phương án bảo tồn tôn tạo di tích lịch sử cách mạng phục vụ phát triển du lịch ở Quảng Bình" và đã được Hội đồng Khoa học cấp tỉnh đánh giá cao, đang xem xét để ứng dụng vào thực tiễn.
     
    01/07/2019
    .
  • Đêm nhạc "Tri ân quê hương" sẽ công diễn vào tối 13-7

    (QBĐT) - Chiều 1-7, nhân dịp kỷ niệm 30 năm Ngày tái lập tỉnh (1-7-1989 - 1-7-2019) và 70 năm Ngày Quảng Bình quật khởi (15-7-1949 - 15-7-2019), Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh tổ chức họp bàn phối hợp tổ chức đêm nhạc "Tri ân quê hương".
    01/07/2019
    .