Đường Trường Sơn là cả một hệ thống ngang dọc rất rộng lớn, đi qua 11 tỉnh của Việt Nam (Nghệ An, Hà Tĩnh, Quảng Bình, Quảng Trị, Thừa Thiên-Huế, Quảng Nam, Kon Tum, Gia Lai, Đắk Lắk, Đắk Nông, Bình Phước) và địa bàn 7 tỉnh Trung-Hạ Lào, 4 tỉnh Đông-Bắc Campuchia. Ban biên soạn đã rất công phu nhưng vẫn còn một số di tích ở nơi quá xa khuất khó tìm đến, chưa có tên trong cuốn sách này.

 

Mặc dù vậy, với dung lượng gần 500 trang, ngoài phần giới thiệu chung, sách gồm 4 phần, mỗi di tích được miêu tả khá chi tiết qua các mục: Tên, địa điểm, sự kiện-nhân vật, lịch sử, đặc điểm, xếp hạng-vinh danh, hiện trạng, kèm nhiều hình ảnh, bản đồ, cuốn sách là nguồn tư liệu quý đối với bạn đọc cả nước.

 

Với riêng tỉnh Quảng Bình, do vị trí đặc biệt đối với lịch sử hai cuộc kháng chiến trường kỳ của dân tộc, trong 46 di tích được giới thiệu ở phần 2 “Các di tích được xếp hạng Di tích quốc gia đặc biệt”, có đến 18 di tích nằm trên địa bàn Quảng Bình.

 

Đó là: Cầu Ka Tang (đường 12A), Chỉ huy sở Bộ Tư lệnh 559 ở Hóa Tiến, đồi Cha Quang (tức đồi 37-đường 12A), Cổng Trời-Cha Lo (đường 12A), ngầm Khe Rinh, đèo Đá Đẽo, bến phà Xuân Sơn (đường 15), cảng Gianh, hang Thông tin 6 (tại Km4 đường 20), Tổng kho NH, hang 7 tầng (đường 20), hang Tám Cô (đường 20), dốc Ba Thang (Km19, đường 20), ngầm Cà Roòng và ngầm AKai (Km61 đường 20), phà Long Đại, Hiền Ninh-Chỉ huy sở Bộ Tư lệnh Trường Sơn, ngã tư Thạch Bàn, Km0 đường 10, Làng Ho.

 

Trong 36 di tích được giới thiệu ở phần 3 “Các di tích chưa được cấp hạng là Di tích quốc gia đặc biệt”, có đến 14 di tích trên địa bàn tỉnh Quảng Bình gồm: Trọng điểm 468 (tức trọng điểm gùi xăng cách ngã ba Khe Ve 2km về phía bắc), ngã ba Khe Ve, Đội điều trị 14, Binh trạm 12, La Trọng, Bãi Dinh, sân bay dã chiến Khe Gát, cảng Hòn La, bến phà Gianh, Chỉ huy sở Binh trạm 14 ở Cổ Giang, Trọng điểm Trạ Ang (Km10 đến Km14 đường 20), cảng Nhật Lệ, Chỉ huy sở Bộ Tư lệnh Trường Sơn (Km42, đường 10), ngã ba Tăng Ký (giao điểm đường 15 và đường 10 tại Lệ Thủy), ngã ba Dân Chủ (giao nhau giữa đường 10 và đường 16A tại Lệ Thủy).

 

Một điều cần lưu ý là một số di tích không thuộc quản lý của bộ đội Trường Sơn, nhưng có liên hệ mật thiết với “tuyến chi viện chiến lược Trường Sơn” cũng được giới thiệu trong các phần trên như: Bến phà Gianh, cảng Nhật Lệ…

 

Chỉ đơn thuần tính về số lượng di tích trên địa bàn Quảng Bình so với tổng số di tích toàn hệ thống đường Trường Sơn, chúng ta đã thấy sự đóng góp to lớn đồng thời cũng là sự hy sinh không kể xiết của đồng bào, bộ đội, thanh niên xung phong và các lực lượng phục vụ cho tuyến đường Trường Sơn trong hai cuộc kháng chiến thần thánh của dân tộc. Dưới đây, xin trích dẫn một vài di tích để bạn đọc hình dung phần nào giá trị của cuốn sách.

 

Cụm di tích Cổng Trời-Cha Lo được giới thiệu trong gần 4 trang. Đây là cửa khẩu đầu tiên cho xe cơ giới của Tổng cục Hậu cần và Đoàn 559 đưa hàng sang phía Tây Trường Sơn từ năm 1962. Tháng 3-1962, đoàn xe gồm 60 chiếc vượt Cổng Trời sang Lào, theo đường 129 vào đến Sê Pôn.

 

Từ đó cho đến hết chiến tranh, Cổng Trời và cửa khẩu Cha Lo không ngày nào vắng những đoàn xe của bộ đội Trường Sơn. Đây cũng là Chỉ huy sở Binh trạm 12 (1968-1972), có cả kho hậu cần trong hang đá. Hang đá