.

Thanh niên xung phong, những ngày đầu giáp trận

.
09:39, Chủ Nhật, 12/07/2020 (GMT+7)
(QBĐT) - Trong những năm đầu cuộc chiến tranh phá hoại, tôi được sống cùng các chiến sĩ TNXP trên đường 12A và đã từng viết nhiều bài về những tấm gương chiến đấu dũng cảm của đội quân đó mà tiêu biểu là các anh hùng Trần Đức Hè, Nguyễn Thị Kim Huế cùng những chiến sĩ trên trận địa “Đồi 37”… Nay nhân kỷ niệm ngày thành lập TNXP mời các bạn xem vài hình ảnh TNXP trong những ngày đầu giáp trận…
 
…Ngày 7-7-1965, lúc sắp hết hạn nghỉ phép, tại nhà ông chú ở ngoại thành Vinh, trong
Bìa cuốn ký sự “Những người mở đường ngày ấy”
Bìa cuốn ký sự “Những người mở đường ngày ấy”
tiếng máy bay phản lực lao qua thành phố, tôi đọc báo “Nhân dân” đăng tin Chính phủ vừa có quyết định thành lập “Đội Thanh niên xung phong” (TNXP) liền nghĩ ngay tới ngày trở lại Công trường 12A chắc chắn sẽ gặp đội quân mới này tiếp sức cho tuyến đường huyết mạch ra mặt trận.
 
Chiều 15-7-1965, tôi rời thành Vinh, một mình đạp xe suốt đêm qua đò chợ Tràng, theo đường 15 qua Đồng Lộc, Chu Lễ và về đến La Khê khi trời vừa sáng. Thời điểm này ngã ba Đồng Lộc vẫn là chốn bình yên. Hôm rời La Khê về phép, tôi cũng đi theo tuyến này. Đạp xe một mình qua vùng đồi hoang mênh mông trong bóng đêm mờ ảo, tưởng như là cảnh một thảo nguyên trong phim Liên Xô…
 
 Tôi về đến công trường khi đội quân TNXP hơn ngàn người đã được bố trí ở những điểm xung yếu trên đoạn đường dài khoảng 80 cây số, từ Tân Đức đến Cha Lo. Đội TNXP mang phiên hiệu N.75 chia thành 9 đại đội, gọi tắt là “C”, gồm 1.163 thanh niên (trong đó có 411 nữ) các huyện của Quảng Bình, do đồng chí Đặng Thanh, Ủy viên Thường vụ Tỉnh đoàn Quảng Bình làm đội trưởng. (Đồng thời, Quảng Bình còn lập Đội TNXP N.73 gồm 7 đại đội, thời gian đầu phục vụ ở phía bắc đường 9, sau rút về bố trí dọc đường 15 từ Khe Ve đến phà Xuân Sơn).
 
Tại đường 12A, C.751 (Bố Trạch) chốt ở Tân Đức; C.752 (Quảng Trạch) chốt Khe Hà; C.753, C.755, C.756 (Quảng Trạch) và  C.754 (Quảng Ninh) chốt hai bên bờ Ca Tang; C.757 (Lệ Thủy) chốt La Trọng; C.759 (Tuyên hóa) chốt Khe Cấy - Y Leng; C.758 (Minh Hóa) chốt Cha Lo (ít lâu sau điều về góp sức mở đường tránh ở Ca Tang. Mỗi đại đội, công trường cử về một cán bộ kỹ thuật giữ chức “C. Phó”; riêng tôi, về Phòng Bảo đảm giao thông, không giao chức “trưởng-phó” gì, nhưng có trách nhiệm quán xuyến, xử lý các sự cố, các vấn đề mới nẩy sinh trên cả tuyến đường, nên có dịp ghé “thăm” và “hóng chuyện” ở nhiều đơn vị.
 
 Đội quân “Ba sẵn sàng” từ lúc rời quê hương cho đến lúc đặt chân đến trận địa mới, luôn vui như hội, là hình ảnh một đoàn quân hăng hái “trăm người như một”. Nhưng thực tế nghiệt ngã, từ đời sống cụ thể ngày ngày phải chui rúc trong những mái lán thấp tè ẩn kín dưới rừng cây ẩm ướt, thiếu giấy viết thư, xà phòng giày dép chưa kịp phát… cho đến cuộc chiến đấu trên mặt đường ngày càng ác liệt, chết chóc cận kề, đã khiến một số dao động. Kể cũng là điều dễ hiểu. Cả ngàn con người, hầu hết mới lần đầu rời làng quê với mái nhà và sự chăm chút của bố mẹ, anh chị em, dấn thân vào một môi trường xa lạ, biết bao nhiêu là tâm sự và những đòi hỏi khác nhau…
 
…Một ngày sau, tôi đi lên Bãi Dinh xem hệ thống đường tránh đoạn từ La Trọng đi lên. Một tháng tôi xa công trường, sau mấy trận ném bom, cầu vòm Bãi Dinh “đẹp như tranh vẽ” đã bị đánh sập. Trên đường trở về La Trọng, lần đầu tôi tiếp xúc trực tiếp với TNXP.
 
“… Ghé đơn vị  làm ở Khe Cấy, tức C.TNXP Tuyên Hóa. Ở đây, tuy là lần đầu gặp gỡ, nhưng vẫn có cảm tình. Các chị em vui vẻ, hát hò luôn. Mấy cô gái rõ dáng học sinh, chụm đầu bên cuốn sổ tay, đọc cho nhau nghe những “danh ngôn” về tình yêu… Tuy vậy, C Tuyên Hóa có C trưởng P. , một anh chàng có đôi mắt lờ đờ như người đau mắt, cũng như người qua nhiều đêm mất ngủ, rất nhát. Nghe có bom, không dám ra mặt đường, hoặc ngồi tít trên cao. P. cũng sợ lại gần ánh đuốc, sẽ dễ bị máy bay bắn. Tuy vậy, đại đa số anh chị em rất tốt. Chỗ ăn ở khó khăn đã chịu đựng được. Vừa mới lên đã đi lấp hố bom ở cầu La Trọng. Lấp xong thì lại chạy lên lấp hố bom ở Y Leng…”
 
Đoạn nhật ký ghi vội, đơn sơ, nhưng đây là hình ảnh đầu tiên về một đơn vị TNXP mà tôi gắn bó, về sau đã được tặng danh hiệu Anh hùng. Trong cuộc chỉnh huấn cho đảng viên, cán bộ công trường đầu tháng 8/1965, đồng chí Bí thư Đảng ủy Phan Huy Đại đã phê phán gay gắt hiện tượng TNXP đào ngũ và cách chức C trưởng P.. Điều đó là cần thiết giữa cuộc chiến gay go, nhưng ngẫm kỹ thì đây cũng là biểu hiện bình thường của con người. Thử hỏi, mấy ai dám quả quyết mình không sợ chết?
 
Về sau, khi cuộc chiến ác liệt hơn, có vị giữ chức trách cao hơn mà tôi biết, cũng chọn cách đốc thúc quân lính đằng sau hoặc qua điện thoại! - một số cá nhân không vượt qua được nỗi sợ bình thường của con người như thế càng làm bật nổi cách sống khác thường, cũng có thể gọi là phi thường, là anh hùng của đại bộ phận đội quân TNXP.
 
Sau chỉnh huấn, phong trào thi đua toàn công trường diễn ra sôi nổi, không quân Mỹ vẫn liên tục dội bom nhưng ở đoạn đường nào cũng có lực lượng ứng cứu kịp thời, nên giao thông thường không bị gián đoạn lâu.
 
Trích Nhật ký ngày 1-9-1965:
 
…Trong thời gian này, chúng bỏ bom phá đường và bom nổ chậm lung tung trên tuyến. Bom nổ cả sau đồi gần lán sơ tán. Giấy báo tử của những người hy sinh đợt trước chưa đánh máy xong thì tin từ Cha Lo báo về: Kỹ thuật viên Vân chết và đồng chí đại đội phó C.758 bị thương. Kỹ thuật viên Bành Trọng Vinh, liền được lệnh lên Cha Lo thay Vân. Vinh đi, ngoài mặt thấy vẫn bình thường, nhưng trong bụng hẳn suy nghĩ nhiều về sự sống chết. Lúc sắp ra đi, Vinh nói nửa thật nửa đùa: “Chả biết rồi có lên đến nơi không đây!”
 
…Mùa mưa bắt đầu, việc vượt lũ nhiều khi còn khó hơn đối phó với bom đạn. Chiều ngày 29-8, sau khi “liên hoan sớm” Ngày Quốc khánh 2/9. mình và kỹ sư Minh ra Ca Tang xem lại tuyến tránh mới dài đến 4 km và vị trí làm cầu-tràn vượt khe khi lũ. Tiếc là xe gần đến Khe Ve thì phải quay lui, vì gặp 2 TNXP vừa vượt Khe Ve lên cho biết lũ còn lớn, cuốn trôi hết áo quần khi họ bơi qua.
 
Sáng, hai anh em vượt Khe Ve cũng phải cởi hết quần áo, gói vào ni lông rồi bơi qua. Đến Ca Tang, mới biết trận lũ đã làm sụt đất đầu ngầm rất lớn. Cả mấy đơn vị cùng tập trung quân làm rất khẩn trương. Ngay trong đêm đó, chúng ném bom gần chỗ làm khiến 1 chiến sĩ TNXP C.753 (Quảng Trạch) hy sinh và mấy đồng chí bị thương. Vậy là việc thông xe chậm lại, trong khi có tin là một đoàn cán bộ quan trọng cần vượt qua.
Nhà bia tưởng niệm các chiến sĩ hy sinh trên “Đồi 37” đường 12A.
Nhà bia tưởng niệm các chiến sĩ hy sinh trên “Đồi 37” đường 12A.
Trích Nhật ký ngày 3-9-1965:
 
Tối 2-9, mình ghé lại C.753. Kỹ thuật viên ở đây là Võ Văn Tiu, mới ra trường. Ở lán một tiểu đội (gọi tắt là “A”) gồm người Cảnh Dương và thị trấn Ba Đồn, các cô gái hầu hết trẻ măng, trắng trẻo, do ở quê không làm ruộng. Mặc trời mưa lầy lội, mặc trong đơn vị vừa có thương vong, anh chị em vẫn tụ tập diễn văn nghệ ngay trên sạp nằm yếu ớt, chật hẹp, không đủ chỗ cho dàn diễn viên múa, đầu cụng mái tranh. Tiết mục phong phú: Múa đưa bộ đội qua sông; nhạc cảnh đón Cụ Hồ về; vè “con cá”, ngâm thơ, hò Huế, hò Lệ Thủy và nhiều hơn cả là đồng ca. Hết bài này đến bài khác, không thể tính được… Không khí văn nghệ cuốn hút, khiến mình cũng “xung phong” lên hát liền hai bài “Tôi sẽ ca mãi đời anh” và “Bình Trị Thiên khói lửa”…
 
Sáng, trời nắng, ra xem hiện trường. Xe ô tô chở gạo sa lầy đêm qua đã trôi mất tăm và đống đất sụt càng thêm lớn. Tình hình bảo đảm giao thông sẽ rất khó khăn, trong khi yêu cầu thông xe gấp. Một đồng chí ở đơn vị pháo đóng tại Khe Hà đi lấy gạo đang lo anh em bị đói. Đồng chí S. trong Ban chỉ huy tuyến đến yêu cầu cho xe qua trong đêm vì có những mặt hàng rất khẩn cấp mà khối lượng công việc xem chừng phải 3-5 ngày nữa mới thông xe được. Không lẽ bó tay?...
 
Trích Nhật ký ngày 7-9-1965:
 
Sau khi thông xe, gặp anh Lỏn, đại đội trưởng C.753, để hiểu cụ thể về tổ chức một đơn vị. Đơn vị có nhiều nữ, trẻ, chưa quen lao động, chịu khổ (dân Quảng Thuận làm nón, Ba Đồn buôn bán…), vừa tập trung đã có 4 đội viên đào ngũ. Hành quân đi bộ 6 ngày, gặp máy bay luôn, càng hoang mang. Đến nơi, chị em nữ khóc luôn…
 
Chi bộ, rồi chi đoàn thanh niên họp, bàn các biện pháp động viên tư tưởng như họp đồng hương, gợi nhắc lời dặn dò của địa phương, lời hứa lúc lên đường, theo dõi các A và từng cá nhân, kịp thời động viên qua buổi phát thanh hàng ngày, lập tổ văn nghệ trong các A, củng cố lán trại, vệ sinh sạch sẽ…Từ đó, không khí đơn vị dần thay đổi…
 
Nói chuyện với anh Lỏn, hiểu thêm lãnh đạo đơn vị đã tốn không ít công phu  mới tạo nên được một đời sống tinh thần lạc quan như đêm văn nghệ hồn nhiên tràn đầy sức trẻ mừng Ngày Quốc khánh 2/9. Hầu như đơn vị nào trên con đường này đều phải “công phu” như thế. Cũng là điều tất nhiên. Cả trăm ngàn con người như măng mới mọc, mỗi người một tính một nết, “bỗng chốc” phải rời xa lối sống quen thuộc, phải thay đổi tất cả và lập tức phải gánh vác công việc nặng nhọc, nguy hiểm dưới đạn bom lúc nào cũng có thể rơi xuống đầu mình. Nhưng “lửa thử vàng, gian nan thử sức”, những chiến sĩ trẻ ấy đều đã sống như những anh hùng…
 
Ghi chép của Nguyễn Khắc Phê
 
,