.

Khám phá lễ hội "Cầu ngư"

.
13:58, Thứ Tư, 22/01/2020 (GMT+7)
(QBĐT) - Được trao truyền và tiếp nối qua nhiều thế hệ, lễ hội "Cầu ngư" đã trở thành hoạt động văn hóa dân gian hàm chứa nhiều giá trị đặc sắc trong đời sống tâm linh, tín ngưỡng và tác động sâu sắc đến việc bám biển, mưu sinh của cư dân vùng biển Quảng Bình. Đặc biệt, với tên gọi mới “Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia”, lễ hội "Cầu ngư" đang dần định hướng đầu tư bài bản trên cơ sở bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa và phát triển du lịch trải nghiệm, khám phá di sản một cách hiệu quả, bảo đảm độc đáo, khác biệt…
 
Lễ hội "Cầu ngư" của mỗi làng biển Quảng Bình có thể khác nhau về quy mô, thời gian và chứa đựng những giá trị độc đáo riêng, nhưng điểm chung nhất là hoạt động tín ngưỡng mang tính cộng đồng, tạo nên sức sống trường tồn trong suốt chiều dài lịch sử. Sức sống ấy không chỉ thể hiện ở khát vọng ra khơi thuận buồm xuôi gió, tôm cá đầy khoang, mà còn là nét đẹp về đời sống tinh thần phong phú, giàu giá trị nhân văn.
 
So với các tỉnh, thành khác, lễ hội "Cầu ngư" ở làng biển Quảng Bình tích hợp nhiều hình thức nghệ thuật truyền thống, diễn xướng dân gian, mang bản sắc và đặc trưng riêng. Cụ Lê Thanh Tùy (70 tuổi), người chứng kiến lễ hội "Cầu ngư" của làng Cảnh Dương (Quảng Trạch) qua các thời kỳ lịch sử tự hào cho biết, mỗi giai đoạn do điều kiện khác nhau mà lễ hội diễn ra lớn hay nhỏ, song việc tổ chức lễ hội "Cầu ngư" được lưu truyền từ đời này sang đời khác, trở thành bản sắc của làng.
 
Đặc biệt, lễ rước kiệu Thành hoàng tại đình thờ tổ và nghi lễ đọc văn tế Thần Ngư ở Linh Ngư miếu luôn là phần độc đáo nhất trong lễ hội "Cầu ngư" Cảnh Dương. Đội hình rước kiệu gần ba, bốn trăm người trong những bộ trang phục truyền thống đẹp mắt. Cùng với đó, cảnh cờ, lọng, kiệu, hoa… và mô hình con thuyền, cùng đoàn lân sư rồng đã mang đến không khí lễ hội sôi động.
 
Tiếng trống, tiếng chiêng liên hồi như thúc giục, thu hút mọi người cùng tham gia vào đoàn. Hò khoan-chèo cạn của Cảnh Dương cũng khác biệt, đó là lối ca hát mộc mạc, kể chuyển dân gian có âm thanh, nhịp điệu chắc khỏe và động tác chèo cạn khoan thai, mạnh mẽ của những ngư dân trên chiếc thuyền tượng trưng hướng ra khơi.
Lễ hội
Lễ hội "Cầu ngư" các làng biển Quảng Bình được trao bằng cộng nhận “Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia”.
Nghệ nhân dân gian Võ Anh Tý (68 tuổi, Bảo Ninh TP. Đồng Hới) chia sẻ, bao đời nay, dân làng biển Bảo Ninh truyền miệng câu ca: “Bao giờ cho đến tháng tư/Làng ta mở hội cầu ngư rộn ràng/Trước thì vui xóm vui làng/Sau là cầu nguyện mùa màng bội thu". "Cầu ngư" của Bảo Ninh nhất định phải có múa bông, chèo cạn và hội thi bơi trải, nét đặc sắc không thể thiếu trong lễ hội làm nên những giá trị văn hóa truyền thống khó có nơi nào có được.
 
Ấn tượng nhất là màn chèo cạn-hò khoan được kết hợp từ lời ca, giai điệu của những làn điệu mượt mà, trữ tình (gồm mái ba, mái nện, hò khoan) hòa với nhạc đệm, tiếng phách, tiếng nhịp và chèo cạn duyên dáng, uyển chuyển của các thôn nữ, tạo nên buổi tổng hòa các thể loại ca-múa-hát say đắm lòng người…
 
Về với "Cầu ngư" của Nhân Trạch (Bố Trạch), du khách bắt gặp điệu múa chạy chữ (hay múa động đăng), tạo nét vô cùng “lạ” cho lễ hội vùng quê ven biển này. Đây là hình thức múa tập thể, các thành viên cầm đèn bông vừa múa, vừa sắp xếp thành các chữ Hán “thiên-hạ-thái-bình”, “cầu ngư-đắc lợi”… nhằm cầu chúc cho cả “thiên hạ”, đất nước được yên bình, cuộc sống ấm no, hạnh phúc. Điệu múa cổ đòi hỏi người múa phải rất dẻo dai, linh hoạt trong động tác di chuyển, kết hợp và ăn nhập với âm nhạc từ các nhạc cụ dân tộc, như: kèn, sanh tiền, xập xèng, trống…
 
Với những giá trị văn hóa, lịch sử và đặc trưng nghệ thuật, lễ hội "Cầu ngư" các làng biển Quảng Bình được công nhận “Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia”. Đây không chỉ là lợi thế trong việc bảo tồn giá trị di sản, mà còn là “đòn bẩy” quan trọng để phát triển du lịch cộng đồng, đưa lễ hội trở thành một sản phẩm du lịch biển độc đáo.
 
Những năm qua, TP. Đồng Hới đã nghiên cứu, tạo ra các hoạt động trải nghiệm thực tế hấp dẫn, mới lạ để thu hút du khách hòa mình vào lễ hội. Điểm nhấn Tuần Văn hóa-Du lịch Đồng Hới chính là giới thiệu nét đẹp văn hóa truyền thống của miền biển xanh-cát trắng-nắng vàng với lễ hội "Cầu ngư", múa bông-chèo cạn, đua thuyền truyền thống trên sông Nhật Lệ, đặc sản biển... Đương nhiên, lễ hội "Cầu ngư" bây giờ không chỉ là hoạt động văn hóa tín ngưỡng dân gian riêng của xã Bảo Ninh mà đang dần trở thành một sản phẩm du lịch phục vụ du khách gần xa mỗi khi đến với Quảng Bình trong dịp nghỉ 30-4 và 1-5.
 
Theo ông Hồ An Phong, Giám đốc Sở Du lịch, để lễ hội "Cầu ngư" có "chỗ đứng” và trở thành sản phẩm du lịch đích thực thì phải loại bỏ dần yếu tố lạc hậu, duy trì giá trị chân thực của lễ hội. Hình thức, nội dung phần hội phải được đổi mới, theo kịp xu hướng thời đại và nhu cầu của du khách. Mặt khác, phải có sự liên kết chặt chẽ giữa chủ thể lễ hội với đơn vị làm du lịch để tạo không gian biểu diễn thể hiện nét đẹp văn hóa truyền thống của lễ hội.
 
Nắm bắt xu thế đó, năm 2018, Sở Du lịch phối hợp với huyện Quảng Trạch xây dựng sản phẩm “Làng văn hóa du lịch Cảnh Dương” với tâm điểm hoạt động, gồm: tái hiện lễ hội "Cầu ngư", không gian trưng bày bộ xương cá Ông, cung đường bích họa; đồng thời, đưa thêm tiết mục múa lục cúng hoa đăng, lân sư rồng… để lễ hội thêm sôi nổi.
Múa chạy chữ trong lễ hội
Múa chạy chữ trong lễ hội "Cầu ngư".
Phải khẳng định rằng, những nghệ nhân dân gian có vai trò quan trọng trong việc giữ gìn, phát triển lễ hội "Cầu ngư”. Họ được xem là “linh hồn”, “báu vật sống” trực tiếp tham gia sáng tạo, lưu giữ, truyền dạy và phát huy giá trị di sản văn hóa phi vật thể từ thế hệ này sang thế hệ khác. “Vì vậy, để “giữ lửa” và nâng tầm cho loại hình văn hóa phi vật thể này, các địa phương cần “nuôi dưỡng”, phát huy vai trò của các nghệ nhân. Bởi, nơi nào có CLB văn nghệ dân gian, nơi đó các giá trị của văn hóa dân gian dường như được khôi phục nguyên vẹn và giới thiệu, quảng bá rộng rãi hơn. 
 
Minh chứng sống động hiện nay, CLB văn nghệ dân gian các làng biển ngày càng thu hút du khách trong nước và quốc tế khám phá, chiêm ngưỡng vẻ đẹp tiềm ẩn trong đời sống vật chất, tinh thần của cư dân các vùng quê giàu truyền thống văn hóa…”, nhà nghiên cứu văn hóa dân gian Đặng Thị Kim Liên nhấn mạnh.
 
Thùy Lâm
,
  • Đất và người Quảng Bình

    Đồng Hới, Quảng Bình đón tôi bằng sự bình yên đến ngạc nhiên của một tỉnh miền trung phát triển mạnh về du lịch. Nhiều người bảo, không phải mùa cao điểm du lịch, nhưng kể cả như vậy thì nhịp sống nơi đây vẫn thế. Đủ cả sự phóng khoáng của biển cả, sự huyền ảo của núi rừng, hang động và hơn tất cả là những bao dung, hiền hậu, thân thiện của người dân nơi đây. Đó là điều thú vị để một lần đến và một lần nhớ.
     
    30/12/2019
    .
  • "Khi ông mặt trời đi ngủ" ở bản Chân Trôộng

    (QBĐT) - Gần ba năm nay, cứ vào khoảng 18 giờ 30 phút hàng ngày, sau bữa cơm tối cùng gia đình, chị Hồ Thị Hoa lại đứng trước bậc sàn ngôi nhà của mình, dùng hai tay làm loa để gọi "Ơi Cải, ơi Pa Rít, ơi Nhi, ơi Lan..... đi đến lớp học thôi, thầy giáo chờ mình rồi".

    15/12/2019
    .
  • Trần Cảnh Huống - người khai trí đất học Lệ Sơn

    (QBĐT) - Làng Lệ Sơn (xã Văn Hóa, huyện Tuyên Hóa), vùng đất có hơn 500 năm lịch sử, không chỉ nổi tiếng bởi cảnh sắc hữu tình mà còn được khắp nơi biết đến, ngưỡng mộ và ngợi ca bởi sự học.

    09/01/2020
    .
  • Nghề xưa, nghiệp cũ

    (QBĐT) - Đồng Hới-phố nhỏ bên sông-từng là vùng đất của những nghề xưa, nghiệp cũ vốn nổi danh một thời. Trong sự rộn rã, vươn mình của dáng phố hôm nay, vẫn còn đó câu chuyện về những nghề xưa cũ từng gắn bó với bao đời người dân nơi này.

    08/12/2019
    .
  • Lễ hội mùa xuân-nét đẹp văn hóa nguồn cội

    (QBĐT) - Lễ hội mùa xuân ở Quảng Bình là một "bảo tàng sống" được sáng tạo, trao truyền và giữ được sức hấp dẫn từ thế hệ này sang thế hệ khác. 

    08/01/2020
    .
  • Đậm đà bản sắc văn hoá dân gian vùng thượng nguồn sông Gianh

    (QBĐT) - Thượng nguồn sông Gianh là vùng đất cư trú của cộng đồng dân cư nằm ở phía tây huyện Quảng Trạch và thị xã Ba Đồn. Trải qua nhiều thế hệ, cư dân nơi đây đã chung lưng đấu cật khai phá vùng đất nhỏ hẹp đôi bờ sông Gianh, những thung lũng giữa hai sườn núi và các bãi bồi ven sông để tạo lập làng xã, lao động xây dựng cuộc sống. Trong quá trình tồn tại và phát triển, với sự cần cù, sáng tạo, ứng xử với thiên nhiên, con người nơi đây đã sáng tạo những nét văn hóa dân gian độc đáo, đặc sắc, sinh động, phản ánh tâm tư, tình cảm qua các loại hình dân ca, ca dao, câu đối, truyện cười…

    07/12/2019
    .
  • Hình ảnh quê hương Quảng Bình trong thơ Xuân Hoàng

    (QBĐT) - Đánh giá về đời thơ, đường thơ của Xuân Hoàng, nhà thơ Chế Lan Viên nói rằng: "Xuân Hoàng là nhà thơ của Quảng Bình". Trong gia tài thi ca đồ sộ với 16 tập thơ và trường ca đã xuất bản của ông có một dòng tác phẩm xuyên suốt viết về quê hương Quảng Bình. Rất nhiều trong số đó đã trở thành tác phẩm gối đầu giường của các thế hệ độc giả.
     
    05/01/2020
    .
  • Quảng Bình quan, công trình văn hóa-lịch sử tiêu biểu

    (QBĐT) - Nằm ở trung tâm thành phố Đồng Hới, ngay sát quốc lộ 1A, Quảng Bình quan, di tích lịch sử-kiến trúc tiêu biểu, trở thành biểu tượng của Quảng Bình, là điểm tham quan du lịch thu hút lượng khách không nhỏ khi đến Đồng Hới.
     
    02/12/2019
    .